ความรู้ทางการแพทย์ · ฉีดสลายฟิลเลอร์
ฉีดสลายฟิลเลอร์ อันตรายไหม? เข้าใจเอนไซม์และภาวะแทรกซ้อน
ฉีดสลายฟิลเลอร์เป็นทั้งเครื่องมือแก้ไขฟิลเลอร์ที่เป็นก้อนหรือรูปทรงไม่ดี และเป็นการรักษาหลักเมื่อฟิลเลอร์อุดหลอดเลือดค่ะ แต่ผลลัพธ์และความปลอดภัยขึ้นกับว่าเข้าใจเอนไซม์ตัวนี้ดีแค่ไหน
บทความนี้อธิบาย 4 เรื่องที่แพทย์ใช้ตัดสินใจก่อนสลาย คือ เอนไซม์ทำงานอย่างไร สารไหนสลายได้ ความปลอดภัย และภาวะแทรกซ้อน
ดูอาการเตือน ปรึกษาแพทย์ LINE
Filler Expert by RWC Clinic สรุปให้
- ฉีดสลายฟิลเลอร์ใช้เอนไซม์ไฮยาลูโรนิเดส ซึ่งตัดสายโมเลกุลไฮยาลูรอนิก จึงสลายได้เฉพาะฟิลเลอร์ HA ใช้กับสารกระตุ้นคอลลาเจน คอลลาเจนฉีด ซิลิโคน หรือฟิลเลอร์ปลอมไม่ได้
- เอนไซม์ใช้ใน 2 สถานการณ์ที่ต่างกันมาก คือแก้ผลลัพธ์ที่ไม่ต้องการ (นัดได้) และรักษาภาวะฟิลเลอร์อุดหลอดเลือด (ฉุกเฉิน ต้องทำทันที)
- ความปลอดภัยขึ้นกับ 3 เรื่อง คือ รู้ว่าสารที่ฉีดไว้คืออะไร แจ้งประวัติแพ้ (โดยเฉพาะแพ้พิษผึ้งหรือแตน) และคลินิกพร้อมรับมือภาวะแพ้
- ภาวะแทรกซ้อนของการสลายพบได้น้อย ส่วนใหญ่เป็นบวมแดงชั่วคราว อาการแพ้รุนแรงพบราว 1% ในการสำรวจปี 2024
- ปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ ผิวซีดหรือเป็นปื้นม่วงคล้ำ หรือตามัวหลังฉีดฟิลเลอร์ คืออาการที่ต้องรีบพบแพทย์ทันที
ไฮยาลูโรนิเดสคืออะไร ทำงานอย่างไร?
ไฮยาลูโรนิเดส (Hyaluronidase) คือเอนไซม์ที่ตัดสายโมเลกุลของไฮยาลูรอนิกให้สั้นลง เมื่อฉีดเข้าบริเวณที่มีฟิลเลอร์ HA เจลฟิลเลอร์จะเสียโครงสร้าง แล้วร่างกายดูดซึมและกำจัดออกตามกระบวนการปกติค่ะ
แหล่งที่มาของไฮยาลูโรนิเดสที่ใช้ทางการแพทย์
| แหล่งที่มา | ลักษณะ | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|
| จากสัตว์ วัวหรือแกะ |
ใช้กันมานาน แพร่หลายในหลายประเทศ | มีโอกาสแพ้มากกว่าแบบผลิตจากยีนมนุษย์ |
| ผลิตจากยีนมนุษย์ Recombinant human |
ความบริสุทธิ์สูง | โอกาสแพ้ต่ำกว่า แต่ไม่ได้มีทุกประเทศ |
ร่างกายมีเอนไซม์นี้อยู่ตามธรรมชาติ และพบในพิษผึ้งและแตนด้วย ซึ่งเป็นเหตุผลที่ผู้แพ้พิษผึ้งต้องระวังเป็นพิเศษ
เอนไซม์ทำงานเร็วแค่ไหน
- เริ่มย่อยฟิลเลอร์ตั้งแต่หลังฉีด และร่างกายทำลายเอนไซม์ได้ภายในเวลาไม่นาน
- ฟิลเลอร์ส่วนใหญ่ยุบชัดภายใน 24–48 ชั่วโมง
- เอนไซม์ย่อย HA ธรรมชาติในผิวไปบางส่วนด้วย แต่ผิวสร้างกลับได้เอง มีรายงานว่าใช้เวลาประมาณ 1–2 วัน
ปริมาณที่ใช้ วัดเป็น "ยูนิต" แพทย์คำนวณจากชนิดฟิลเลอร์ ปริมาณ ตำแหน่ง และสถานการณ์ การสลายแบบเลือกได้ใช้ปริมาณน้อยและค่อย ๆ เพิ่ม ส่วนภาวะฉุกเฉินใช้ปริมาณสูงและซ้ำเป็นระยะ
ควรรู้: เป็นการใช้นอกข้อบ่งใช้ (Off-label) ในหลายประเทศ การใช้ไฮยาลูโรนิเดสเพื่อสลายฟิลเลอร์ไม่ได้อยู่ในข้อบ่งใช้ที่ขึ้นทะเบียนไว้ แต่เป็นแนวทางที่ยอมรับในวงการแพทย์ แพทย์จึงควรอธิบายประโยชน์ ความเสี่ยง และขอความยินยอมก่อนทุกครั้ง
ฟิลเลอร์ชนิดไหนสลายได้ ชนิดไหนสลายไม่ได้?
| ชนิดสาร | ตัวอย่าง | สลายด้วยเอนไซม์ | ถ้าต้องแก้ไข |
|---|---|---|---|
| ฟิลเลอร์ HA แท้ | ฟิลเลอร์ HA ที่ผ่าน อย. | ได้ | ฉีดเอนไซม์ ปริมาณตามชนิดและปริมาณฟิลเลอร์ |
| ฟิลเลอร์ไฮบริด HA + CaHA |
HArmonyCa | เฉพาะส่วน HA | ส่วน CaHA ต้องประเมินวิธีอื่น |
| สารกระตุ้นคอลลาเจน | CaHA, PLLA (Sculptra), PCL (Ellanse) | ไม่ได้ | ส่วนใหญ่รอให้ร่างกายสลายเอง หรือรักษาตามอาการ |
| คอลลาเจนฉีด | Atelocollagen, Karisma | ไม่ได้ | รักษาตามอาการ |
| สารถาวรหรือฟิลเลอร์ปลอม | ซิลิโคนเหลว พาราฟิน สารไม่ทราบชนิด | ไม่ได้ | อาจต้องผ่าตัดหรือขูดออก ซึ่งยากกว่าและอาจทิ้งรอย |
ทำไมฟิลเลอร์ HA บางรุ่นสลายยากกว่า
| ปัจจัย | ผลต่อการสลาย |
|---|---|
| ระดับการเชื่อมโมเลกุล Cross-linking |
เชื่อมมาก เนื้อแน่น อาจต้องใช้เอนไซม์มากกว่า |
| ความเข้มข้นของ HA | เข้มข้นมากใช้เอนไซม์มากกว่า |
| ระยะเวลาที่ฉีดมา | ฉีดมานานอาจมีเนื้อเยื่อพังผืดล้อมรอบ |
| ตำแหน่งและความลึก | ฟิลเลอร์ลึกชิดกระดูกต้องฉีดเอนไซม์ให้ถึงชั้นนั้น |
ถ้าไม่รู้ว่าเคยฉีดอะไร แพทย์จะประเมินจากการตรวจ และอาจใช้อัลตราซาวด์ช่วยดูลักษณะและตำแหน่งของสาร เพราะถ้าไม่ใช่ HA การฉีดเอนไซม์จะไม่ได้ผล
ระวัง! วิธีเหล่านี้ไม่ได้ช่วยสลายฟิลเลอร์
- ประคบร้อน หรือใช้เครื่องให้ความร้อน ไม่มีหลักฐานว่าช่วยสลาย และอาจทำให้ฟิลเลอร์ไหลผิดตำแหน่ง
- นวดหรือกดก้อนฟิลเลอร์เอง ไม่ได้ช่วยสลาย อาจทำให้บวมและฟิลเลอร์เคลื่อนตำแหน่ง
- ฉีดฟิลเลอร์ใหม่ทับเพื่อเกลี่ยก้อน เป็นการปรับรูปทรง ไม่ใช่การสลาย และอาจทำให้ปัญหาซับซ้อนขึ้น
ถ้ามีก้อนหรือรูปทรงผิดปกติ ให้ปรึกษาแพทย์ก่อนลองแก้ด้วยตัวเอง
ความปลอดภัยของการฉีดสลาย
ใครควรเป็นผู้ฉีด แพทย์ที่เข้าใจกายวิภาคใบหน้า โดยเฉพาะบริเวณที่มีหลอดเลือดเชื่อมกับดวงตา เช่น หน้าผาก หว่างคิ้ว และจมูก
คลินิกที่พร้อมควรมี
- แพทย์ผู้ฉีดที่ตรวจเลข ว. ได้ที่ แพทยสภา
- เอนไซม์ที่ขึ้นทะเบียน อย. เปิดใหม่ต่อหน้า
- ยาและอุปกรณ์รับมืออาการแพ้รุนแรงพร้อมใช้
- แนวทางรับมือภาวะฟิลเลอร์อุดหลอดเลือด
- การสังเกตอาการหลังฉีดก่อนกลับบ้าน
การทดสอบการแพ้ที่ผิว แพทย์บางท่านฉีดเอนไซม์ปริมาณน้อยเข้าผิวหนัง แล้วสังเกตประมาณ 20–30 นาทีก่อนสลาย โดยเฉพาะผู้ที่มีประวัติแพ้ แต่ในภาวะฉุกเฉิน แพทย์มักไม่รอผลทดสอบ เพราะการรักษาช้ากว่าอาจเกิดผลเสียร้ายแรงกว่า
ผู้ที่ต้องแจ้งแพทย์ก่อน หรืออาจไม่ควรฉีดสลาย
- แพ้พิษผึ้งหรือแตน
- เคยแพ้ไฮยาลูโรนิเดสมาก่อน
- ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร
- มีการติดเชื้อ เริมที่กำลังเป็น หรือแผลเปิดบริเวณที่จะฉีด
- ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (ห้ามหยุดยาเอง ให้แจ้งแพทย์)
ข้อมูลที่ควรเตรียมไปให้แพทย์
- ยี่ห้อ รุ่น และเลข Lot (กล่องหรือรูปกล่อง)
- ปริมาณที่ฉีด (cc) และตำแหน่ง
- ระยะเวลาที่ฉีดมา และเคยสลายหรือฉีดเพิ่มหรือไม่
- ประวัติแพ้ และยาที่ใช้
ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องใช้การสลาย และภาวะแทรกซ้อนจากการสลายเอง
ภาวะแทรกซ้อนจากฟิลเลอร์ HA ที่ใช้เอนไซม์รักษา
| ภาวะ | มักเกิดเมื่อไร | ลักษณะ | ความเร่งด่วน |
|---|---|---|---|
| ฉีดมากเกินไป รูปทรงไม่ดี | หลังยุบบวม | นูนเกิน ไม่สมมาตร เช่น ปากใหญ่เกินสัดส่วน | นัดประเมินได้ |
| ก้อนที่ไม่อักเสบ | สัปดาห์แรกถึงหลายเดือน | คลำได้เป็นก้อน ไม่แดง ไม่เจ็บ เช่น บริเวณร่องแก้ม | นัดประเมินได้ |
| เงาฟ้าใต้ผิว Tyndall effect |
หลังฉีด | เห็นเป็นสีฟ้าอมเทา มักเกิดจากฉีดตื้นในผิวบาง เช่น ใต้ตา | นัดประเมินได้ |
| ฟิลเลอร์ไหลผิดตำแหน่ง | สัปดาห์ถึงเดือน | ฟิลเลอร์เคลื่อนจากจุดที่ฉีด | นัดประเมินได้ |
| บวมค้างเป็นระยะ | หลายเดือน | บวมขึ้นลง โดยเฉพาะใต้ตาและโหนกแก้ม | ควรพบแพทย์ |
| ก้อนอักเสบหรือติดเชื้อ | หลายวันถึงหลายเดือน | บวมแดงร้อน กดเจ็บ อาจต้องรักษาการติดเชื้อก่อนสลาย | ต้องพบแพทย์ |
| หลอดเลือดอุดตัน | ระหว่างฉีดถึงไม่กี่ชั่วโมงแรก | ปวดมาก ผิวซีด เป็นปื้นม่วงคล้ำ (เสี่ยงฟิลเลอร์เน่า) | ฉุกเฉิน |
| การมองเห็นผิดปกติ | ระหว่างหรือทันทีหลังฉีด | ตามัว มองไม่เห็น ปวดตา | ไปโรงพยาบาลทันที |
ภาวะแทรกซ้อนจากการฉีดสลายเอง
| ภาวะ | ความถี่ | ลักษณะ |
|---|---|---|
| บวม แดง เจ็บ รอยเข็ม | พบบ่อย | ดีขึ้นใน 1–2 วัน |
| ดูยุบลงกว่าก่อนฉีดฟิลเลอร์ | พบได้ | ชั่วคราว ผิวสร้าง HA กลับได้เอง |
| สลายไม่หมด | พบได้ | ต้องประเมินและอาจฉีดซ้ำ |
| อาการแพ้เฉพาะที่ | พบน้อย | ผื่น คัน บวมลามบริเวณที่ฉีด |
| ติดเชื้อ | พบน้อย | บวมแดงร้อน มีหนอง มีไข้ |
| อาการแพ้รุนแรง | พบน้อยมาก | หายใจลำบาก หน้าบวมมาก ต้องรักษาทันที |
อาการแพ้พบบ่อยแค่ไหน ในการสำรวจผู้ฉีดฟิลเลอร์ 264 คนปี 2024 ส่วนใหญ่ (92%) ไม่เคยพบอาการแพ้เฉียบพลันจากเอนไซม์ และผู้ที่เคยพบอาการแพ้รุนแรงมีราว 1% ค่ะ
อาการเตือนที่ต้องรีบพบแพทย์
- ปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ แทนที่จะค่อย ๆ ดีขึ้น
- ผิวซีดขาว หรือเป็นปื้นสีม่วงคล้ำคล้ายลายร่างแห
- ตามัว มองเห็นผิดปกติ หรือปวดตา
- หลังฉีดสลาย: หายใจลำบาก หน้าบวมมาก หรือผื่นลามทั่วตัว
- มีไข้ บวมแดงร้อนมากขึ้น หรือมีหนอง
อาการเกี่ยวกับการมองเห็นและการหายใจเป็นภาวะฉุกเฉิน ให้ไปโรงพยาบาลทันที ไม่ควรรอดูอาการค่ะ ในภาวะฟิลเลอร์อุดหลอดเลือด แนวทางทางการแพทย์แนะนำให้ใช้เอนไซม์ปริมาณสูงและซ้ำเป็นระยะจนเลือดกลับมาเลี้ยงผิว
กี่วันเห็นผล ต้องฉีดกี่ครั้ง และดูแลตัวเองอย่างไร?
| เรื่อง | รายละเอียด |
|---|---|
| เห็นผล | เริ่มยุบตั้งแต่ไม่กี่ชั่วโมงแรก ชัดเจนใน 24–48 ชั่วโมง ประเมินรูปทรงจริงที่ 1–2 สัปดาห์ |
| จำนวนครั้ง | ฟิลเลอร์ปริมาณน้อยมักจบในครั้งเดียว ปริมาณมากหรือฉีดมานานอาจต้อง 2–3 ครั้ง โดยนัดประเมินหลังบวมยุบก่อนฉีดเพิ่ม |
| เติมฟิลเลอร์ใหม่ | รอจนบวมยุบและประเมินรูปทรงจริงก่อน โดยทั่วไปประมาณ 1–2 สัปดาห์ |
| หลังฉีด 24–48 ชั่วโมง | ประคบเย็นถ้าบวม ไม่กด นวด หรือถูบริเวณที่ฉีด |
| 1 สัปดาห์แรก | เลี่ยงความร้อนจัด ซาวน่า และออกกำลังกายหนัก ถ้าเจ็บใช้พาราเซตามอลได้ |
อ่านต่อ: การดูแลตัวเองหลังฉีดฟิลเลอร์
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการฉีดสลายฟิลเลอร์
ฉีดสลายฟิลเลอร์อันตรายไหม?
เมื่อทำโดยแพทย์ ส่วนใหญ่มีเพียงบวมแดงชั่วคราว อาการแพ้รุนแรงพบได้น้อยมาก แต่ไม่ใช่ไม่มี จึงต้องแจ้งประวัติแพ้ และทำในคลินิกที่พร้อมรับมือค่ะ
แพ้พิษผึ้ง ฉีดสลายได้ไหม?
ต้องแจ้งแพทย์ก่อน เพราะมีโอกาสแพ้เอนไซม์สูงกว่าคนทั่วไป แพทย์อาจทดสอบก่อนหรือพิจารณาแนวทางอื่นค่ะ
ฟิลเลอร์ปลอมหรือซิลิโคนฉีดสลายได้ไหม?
ไม่ได้ค่ะ เอนไซม์ย่อยได้เฉพาะ HA ต้องให้แพทย์ประเมินวิธีอื่น เช่น การผ่าตัดเอาออก
ทำไมฉีดสลายแล้วยังไม่หมด?
ขึ้นกับรุ่นฟิลเลอร์ ปริมาณ และระยะเวลาที่ฉีดมา บางรุ่นเนื้อแน่นต้องใช้เอนไซม์มากกว่า หรือสารที่ฉีดอาจไม่ใช่ HA แพทย์จะประเมินหลังบวมยุบค่ะ
ฉีดสลายแล้วหน้าจะยุบกว่าก่อนฉีดฟิลเลอร์ไหม?
บางคนดูยุบลงชั่วคราว เพราะเอนไซม์ย่อย HA ในผิวไปบางส่วน ผิวสร้างกลับได้เอง จึงควรรอประเมินก่อนเติมใหม่ค่ะ
ฟิลเลอร์อุดหลอดเลือดต่างจากบวมหลังฉีดอย่างไร?
บวมหลังฉีดมักค่อย ๆ ดีขึ้น ส่วนฟิลเลอร์อุดหลอดเลือดมักปวดมากขึ้น ผิวซีดหรือเป็นปื้นม่วงคล้ำ ถ้าไม่แน่ใจ ให้ติดต่อแพทย์ทันทีค่ะ
สรุป
ไฮยาลูโรนิเดสเป็นเอนไซม์ที่สลายได้เฉพาะฟิลเลอร์ HA ใช้ทั้งแก้ผลลัพธ์ที่ไม่ต้องการ และรักษาภาวะฟิลเลอร์อุดหลอดเลือดซึ่งต้องทำทันที ความปลอดภัยขึ้นกับการรู้ว่าสารเดิมคืออะไร การแจ้งประวัติแพ้โดยเฉพาะพิษผึ้ง และความพร้อมของคลินิก ภาวะแทรกซ้อนของการสลายส่วนใหญ่ไม่รุนแรง แต่ควรรู้อาการเตือนไว้เสมอค่ะ
เขียนและตรวจสอบโดย
ดร.พญ.ภัทรชนน อัศววรฤทธิ์ (หมอขนม), M.D., Ph.D.
Ph.D. สาขาตจวิทยา · Medical Director, RWC Clinic · ว.48223
หมอขนมเคยเป็น Galderma Trainer และ Local Mentor (2019–2023) เป็นวิทยากรหลักด้านฟิลเลอร์มากกว่า 10 งาน ผู้สอนกายวิภาคบนร่างอาจารย์ใหญ่ และเป็น Allergan Medical Institute Faculty ปี 2026
คำแนะนำจากแพทย์ก่อนสลาย ให้หากล่องหรือรูปกล่องฟิลเลอร์เดิมมาด้วย และบอกแพทย์ถ้าเคยแพ้พิษผึ้ง สองข้อนี้ช่วยให้วางแผนได้ปลอดภัยและแม่นยำขึ้นค่ะ
ต้องการให้แพทย์ประเมินฟิลเลอร์ที่มีปัญหา?
ดูขั้นตอน ราคา และรีวิวได้ที่ RWC Clinic ดูแลโดยหมอขนมและทีมแพทย์ภายใต้การดูแลของหมอขนม · ใบอนุญาตประกอบกิจการสถานพยาบาลเลขที่ 10101006364
LINE: @rwc1 โทร 091-010-9379 ฉีดสลายฟิลเลอร์ RWC Clinicแหล่งอ้างอิง
- King M, Convery C, Davies E. The Use of Hyaluronidase in Aesthetic Practice (v2.4). J Clin Aesthet Dermatol. 2018;11(6):E61–E68. อ่านฉบับเต็ม
- Murray G, et al. Guideline for the Safe Use of Hyaluronidase in Aesthetic Medicine, Including Modified High-dose Protocol. J Clin Aesthet Dermatol. อ่านฉบับเต็ม
- Currie E, et al. The Use of Hyaluronidase in Aesthetic Practice. Aesthet Surg J. 2024. doi:10.1093/asj/sjae009. อ่านฉบับเต็ม
- DeLorenzi C. New High Dose Pulsed Hyaluronidase Protocol for Hyaluronic Acid Filler Vascular Adverse Events. Aesthet Surg J. 2017;37(7):814–825.